مرد عنکبوتی: در سراسر دنیای عنکبوتی (Spider-Man: Across the Spider-Verse) انیمیشن ابرقهرمانی آمریکایی محصول سال ۲۰۲۳ است که بر اساس کمیک‌های مارول ساخته شده و ادامه‌ای مستقیم بر فیلم مرد عنکبوتی: به درون دنیای عنکبوتی (۲۰۱۸) محسوب می‌شود. کارگردانی این اثر بر عهده خواکیم دوس سانتوس، کمپ پاورز و جاستین کی. تامپسون بوده است. شخصیت اصلی داستان، مایلز مورالس، بار دیگر در مرکز روایت قرار دارد و با همراهی گوئن استیسی وارد ماجراجویی چندجهانی می‌شود. این فیلم با استقبال منتقدان و موفقیت تجاری همراه بود و جایگاه ویژه‌ای در سینمای انیمیشن معاصر به دست آورد.
مایلز مورالس، مرد عنکبوتی بروکلین، به‌طور ناخواسته وارد شبکه‌ای از جهان‌های موازی می‌شود؛ جایی که با گروهی از مردان و زنان عنکبوتی به رهبری میگل اوهارا آشنا می‌شود. این گروه وظیفه حفظ تعادل چندجهانی را بر عهده دارد و معتقد است برخی رویدادهای تراژیک، مانند مرگ عزیزان قهرمانان، اجتناب‌ناپذیر هستند. هنگامی که مایلز درمی‌یابد مرگ پدرش نیز بخشی از این «قانون نانوشته» است، در برابر این منطق می‌ایستد و تصمیم می‌گیرد سرنوشت خود را تغییر دهد. این انتخاب، او را در تقابل مستقیم با جامعه عنکبوتی و نظم حاکم بر جهان‌های موازی قرار می‌دهد.
موضوع محوری فیلم علاوه بر دنیای موازی، بر احساس مسئولیت نسبت به دیگران و تلاش برای مفید بودن برای جامعه استوار است؛ مفهومی که همواره در آثار ابرقهرمانی تکرار شده، اما این‌بار با رویکردی فلسفی‌تر ارائه می‌شود. فیلم مفاهیمی چون «قدرت زیاد، مسئولیت بزرگ و بهای سنگین آن»، تقابل جبر و اختیار، مفهوم سرنوشت، ازخودگذشتگی، شجاعت و نافرمانی در برابر قوانین ناعادلانه را بررسی می‌کند. در کنار این مضامین، خانواده نیز نقش مهمی دارد؛ از تلاش مایلز برای نجات پدرش گرفته تا رابطه پیچیده گوئن با پدرش و اهمیت خانواده برای پیتر پارکر و حتی میگل اوهارا.
مهم‌ترین نقطه قوت فیلم، دستاورد بصری و هنری کم‌سابقه آن است. استفاده از سبک‌های متنوع انیمیشن برای نمایش جهان‌های موازی، تجربه‌ای تازه و خلاقانه خلق کرده است. روایت جسورانه، تمرکز بر بحران درونی قهرمان و پرداخت شخصیت‌هایی مانند میگل اوهارا که نه کاملاً منفی و نه کاملاً مثبت هستند، به عمق داستان افزوده است. همچنین تأکید بر کار گروهی، همکاری و مسئولیت جمعی، پیام‌های مثبتی را در دل روایت ابرقهرمانی جای داده است.
در کنار نقاط قوت، فیلم با ضعف‌هایی نیز همراه است. مدت‌زمان طولانی (حدود ۱۴۰ دقیقه) و ریتم بسیار تند، گاه باعث خستگی مخاطب می‌شود. حجم بالای شخصیت‌ها و خطوط روایی متعدد، تمرکز داستان را در بخش‌هایی کاهش می‌دهد. پایان ناتمام فیلم نیز بیش از آنکه یک پایان‌بندی حساب‌شده باشد، مقدمه برای قسمت بعدی است.
آسیب‌ها و چالش‌های محتوایی:
این انیمیشن حاوی خشونت مداوم و پریشانی روانی بالا است. صحنه‌های پرتعداد مبارزه، تعقیب‌وگریز و درگیری فیزیکی، همراه با مفاهیمی مانند انتقام، تهدید و مرگ اجتناب‌ناپذیر عزیزان، فشار روانی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. پرداخت مستقیم به مرگ شخصیت‌هایی مانند پیتر پارکر و نمایش آن به‌عنوان شرط قهرمان شدن، می‌تواند برای مخاطب نوجوان اضطراب‌آور باشد. از سوی دیگر، مضامین فلسفی پیچیده مانند جهان‌های موازی، جبر و اختیار و عذاب وجدان، فراتر از ظرفیت درک بسیاری از نوجوانان کم‌سن است. استفاده از زبان نامناسب در نسخه دوبله، از جمله به‌کارگیری مکرر الفاظ توهین‌آمیز و عامیانه، یکی از نقاط آسیب‌زای جدی اثر به شمار می‌آید. در حوزه روابط، نمایش ارتباط عاطفی میان مایلز و گوئن، برخی اشارات کلامی و ظاهری بزرگسالانه، و سبک پوشش بعضی شخصیت‌ها، می‌تواند برای گروه سنی پایین‌تر مسئله‌ساز باشد. همچنین از منظر اعتقادی، ایده دخالت ابرقهرمانان در کنترل سرنوشت و اداره جهان‌ها، تصویری نادرست از تدبیر و تکوین عالم ارائه می‌دهد و نوعی مرجعیت مطلق انسانی را القا می‌کند. این اثر برای گروه سنی زیر ۱۵ سال مناسب ارزیابی نمی‌شود و تماشای آن برای ۱۵ سال به بالا توصیه می‌گردد.
در مجموع، این انیمیشن اثری خلاقانه و از نظر بصری چشمگیر است که داستان ابرقهرمانی را با پرسش‌های فلسفی عمیق در هم می‌آمیزد. فیلم در انتقال مفاهیمی چون مسئولیت‌پذیری، تلاش جمعی و شجاعت موفق عمل می‌کند، اما هم‌زمان به دلیل خشونت بالا، پریشانی روانی، زبان نامناسب و برخی آسیب‌های اعتقادی و رفتاری، اثری سنگین و چالش‌برانگیز برای مخاطب نوجوان محسوب می‌شود. ارزش هنری فیلم قابل‌انکار نیست، اما انتخاب مخاطب و رده سنی مناسب در مواجهه با آن اهمیت بالایی دارد.