انیمیشن «نگهبانان خورشید» محصول استودیو مهوا و تیم سازنده‌ی انیمیشن «افسانه سپهر» است. این اثر با محوریت داستانی کودکانه و فضایی ماجراجویانه، تلاش دارد ترکیبی از سرگرمی، آموزش و تقویت روحیه ملی‌گرایی را به مخاطب خود ارائه دهد. از ویژگی‌های شاخص این اثر، پیوند میان اسطوره‌های ایرانی و مفاهیم مدرن ماجراجویی است که در قالب داستانی جذاب برای کودکان و نوجوانان روایت می‌شود.
داستان انیمیشن حول شخصیت اصلی به نام بهرام و دوستش جانو شکل می‌گیرد. این دو کودک، به دنبال یافتن شمشیر افسانه‌ای خشایار هستند؛ شمشیری که گفته می‌شود قدرت تغییر سرنوشت دارد و افراد مختلفی در پی تصاحب آن هستند. در مسیر این جست‌وجو، بهرام و جانو با موانع، دشمنان و موقعیت‌های پرخطر مواجه می‌شوند.
موضوع اصلی انیمیشن حول میراث فرهنگی، اسطوره‌های ملی و اهمیت تاریخ ایرانی شکل گرفته است. داستان با بازتاب قهرمانان شاهنامه، حضور قهرمان زال(سپیدموی)، سیمرغ و خشایار، پیوندی بین افسانه و واقعیت برقرار می‌کند و تلاش دارد ارزش‌هایی همچون دوستی، پشتکار، شجاعت و مسئولیت‌پذیری را به مخاطب منتقل کند. از دیگر مضامین قابل توجه، مبارزه با طمع و وسوسه قدرت است که در قالب تقابل شخصیت‌ها با شمشیر جادویی و افراد سودجو مانند افشین نمایش داده می‌شود.
یکی از نقاط قوت اثر، تلاش و پشتکار شخصیت‌هاست؛ بهرام، جانو و خشایار با وجود موانع متعدد، هرگز دست از کوشش برنمی‌دارند و رشد شخصیتی آن‌ها در طول داستان مشهود است. دوستی و همکاری میان این شخصیت‌ها نیز محور مهمی است که به همدلی و ارزش‌های اجتماعی تأکید دارد. همچنین استفاده از اسطوره‌های باستانی و قهرمانان ملی، هویت فرهنگی و آموزشی اثر را تقویت می‌کند و به کودک و نوجوان امکان می‌دهد با مفاهیم تاریخی و اسطوره‌ای ایرانی آشنا شوند. حضور شخصیت اصلی با ویژگی‌های منحصر به فرد، مانند موهای سپید بهرام، باعث ایجاد هویت بصری و نمادین برای مخاطب می‌شود.
با وجود این مزایا، اثر دارای ضعف‌های ساختاری و محتوایی نیز هست. مهم‌ترین ضعف، عدم حضور والدین و بزرگسالان مؤثر است. بهرام والدین خود را از دست داده و جانو در خانه عمه زندگی می‌کند؛ این غیاب بزرگسالان سبب می‌شود کودکان آزادی عمل نامحدود و نامعقول داشته باشند و بدون نظارت مستقیم با افراد نادرست در ارتباط قرار بگیرند. یکی دیگر از نکات قابل توجه انیمیشن، نمایش رفتار قلدری میان کودکان است. در طول داستان، بهرام و جانو مورد زورگویی و قلدری سعید و دارودسته‌اش قرار می‌گیرند، اما تصمیم می‌گیرند این موضوع را به معلم یا والدین اطلاع ندهند. این رفتار، به جای ارائه الگوی مثبت، می‌تواند برای کودکان الگوی نادرست و نامناسبی ایجاد کند و نشان‌دهنده‌ی مواجهه‌ی ناکافی بزرگسالان با مشکلات کودک است. پلیس‌ها عمدتاً ناکارآمد و کم‌اثر تصویر شده‌اند و تنها سروان رودباری نقش محدود و کوتاهی ایفا می‌کند. از دیگر ضعف‌ها می‌توان به استفاده مکرر از بدزبانی و تکیه‌کلام‌های جانو اشاره کرد که در مواردی شامل قسم‌ها و الفاظ تحقیرآمیز است و می‌تواند برای مخاطب کودک اثر منفی داشته باشد. همچنین، همخوان نبودن برخی سکانس‌ها در ارتباط با اسطوره‌ها و پراکندگی خرده‌داستان‌ها، از انسجام روایی اثر کاسته است.
با توجه به محتوای ماجراجویانه، صحنه‌های خطرناک، و موضوعات تربیتی پیچیده، این انیمیشن برای کودکان کمتر از ۱۰ سال مناسب نیست.
درمجموع، انیمیشن «نگهبانان خورشید» اثری ماجراجویانه با محوریت اسطوره‌های ایرانی و مفاهیم ارزشمند اخلاقی و فرهنگی است. تلاش شخصیت‌ها، دوستی و تأکید بر میراث ملی از نقاط قوت آن به شمار می‌رود. با این حال، غیاب والدین، ناکارآمدی بزرگسالان، استفاده مکرر از الفاظ ناپسند و پراکندگی خرده‌داستان‌ها، از جمله ضعف‌های اثر هستند. در نهایت، این انیمیشن می‌تواند برای کودکان و نوجوانان فرصتی برای آشنایی با تاریخ، اسطوره و ارزش‌های اخلاقی فراهم کند، مشروط بر اینکه با هدایت و نظارت بزرگ‌تران مشاهده شود.