فیلم آدم‌فروش با نام اولیه تابستان همان سال، سومین ساخته‌ی محمود کلاری در مقام کارگردان و محصول سال ۱۴۰۲ است. این فیلم در بخش سودای سیمرغ چهل‌ودومین جشنواره فیلم فجر حضور داشت. کلاری، که بیشتر به‌عنوان فیلم‌بردار مطرح شناخته می‌شود، در این اثر نیز با اتکا به توانایی بصری خود، فضایی نوستالژیک و شاعرانه خلق کرده است.
داستان فیلم از نگاه عطا، پسر بچه‌ای هفت‌ساله روایت می‌شود که با مادر باردارش عاطی در خانه مادربزرگشان ماه‌منیر زندگی می‌کند. پدر عطا به دلایل سیاسی در زندان است و گاه‌به‌گاه برای خانواده نامه می‌فرستد. در همان خانه، عمه ماهرو به همراه فرزندانش داوود و مسی نیز زندگی می‌کنند. با ورود عمه مرضی، که در زندگی شخصی‌اش موفق‌تر اما بی‌فرزند است، تعادل خانه برهم می‌خورد. مرضی از دزدیده شدن طلاهایش خبر می‌دهد و داوود را مظنون می‌داند. او عطا را نزد رمالی آینه‌بین می‌برد تا از طریق آیینه، دزد را پیدا کند. عطا که از فضای خرافی و فشار بزرگ‌ترها می‌ترسد، از روی ترس حرف‌هایی را تکرار می‌کند که از زبان عمه‌اش درباره داوود شنیده است. همین دروغ کودکانه، باعث دستگیری داوود و فروپاشی روابط خانوادگی می‌شود. در ادامه روشن می‌شود دزد واقعی شوهر مرضی بوده و گناه عطا، تا سال‌ها در ذهن او باقی می‌ماند.
آدم‌فروش از نظر بصری یکی از آثار چشم‌نواز سینمای ایران در سال‌های اخیر است؛ فیلم‌برداری دقیق کوهیار کلاری، طراحی صحنه و لباس حساب‌شده و فضاسازی نوستالژیک، حال‌وهوایی شاعرانه و در عین‌حال واقع‌گرایانه به اثر می‌دهد. روایت از نگاه یک کودک، با لحنی صادق و انسانی، از نقاط قوت اصلی فیلم است که باعث می‌شود مخاطب درگیر احساسات و فضای درونی شخصیت‌ها شود. با این حال، فیلم در روایت دچار کندی ریتم و کش‌دار شدن در نیمه دوم می‌شود، شخصیت‌پردازی برخی بزرگسالان عمق کافی ندارد و برخی نمادها و اشارات تاریخی در حد تزیین باقی می‌مانند. همچنین پایان نسبتاً خنثی و تأثیر عاطفی کم‌رنگ، مانع از تبدیل شدن اثر به یک درام ماندگار می‌شود. در مجموع، فیلم در فرم و فضا موفق است اما در روایت و درام‌پردازی از انسجام کامل برخوردار نیست.
درون‌مایه‌ی فیلم از شعر نیما یوشیج الهام گرفته است:
«چه بسیار از عقوبت‌های افزون، که گشتش لغزش خردی بهانه!»
فیلم روایتگر پیامدهای یک «لغزش کوچک» است؛ دروغی کودکانه که عقوبتی بزرگ برای یک خانواده رقم می‌زند.
مضمون‌های محوری فیلم:
1. حسادت و کینه خانوادگی: دشمنی دیرینه میان دو خواهر ناتنی، بستر اصلی فروپاشی روابط خانوادگی است.
2. تبدیل انسان‌های ساده به قربانی یا عامل خشونت: فیلم نشان می‌دهد که چگونه ساختار ظالمانه و بی‌عدالتی اجتماعی، انسان‌های پاک را به هیولاهای بی‌رحم بدل می‌کند.
3. تأثیر رفتار والدین بر شکل‌گیری شخصیت کودک: عطا در تمام عمر زیر سایه خطای دوران کودکی و رفتارهای والدینش زندگی می‌کند.
4. صداقت و گناه ناخواسته: فیلم به‌صورت استعاری پرسش می‌کند که آیا ناآگاهی، انسان را از مسئولیت رها می‌کند یا نه؟
فیلم به بازنمایی درباره زنان، خانواده، جامعه و زمانه می‌پردازد.
زنان: زنان در فیلم نقش محوری دارند. روایت عطا از جهان پیرامون، سرشار از احترام و عشق نسبت به مادر و مادربزرگ است. زنان داستان، به‌جز مرضی که شخصیتی جاه‌طلب دارد، در قالب مادرانی مهربان، فداکار و پایبند به خانواده تصویر می‌شوند. نگاه کارگردان، زن را ستون عاطفی خانواده می‌داند که با حسادت یا کینه ممکن است پایه‌های آن را ویران کند.
خانواده: فیلم، ساختار سه خانواده از نسل یک مادر را به تصویر می‌کشد. غیبت مردان (به‌دلیل مرگ یا زندان) باعث شده روایت از زاویه‌ای زنانه و خانوادگی پیش برود. کینه‌ی قدیمی میان خواهران، شک و بی‌اعتمادی را به درون خانه می‌آورد و این موضوع در تضاد با تصویری که از خانواده به‌عنوان مأمن عشق و امنیت ارائه می‌شود، قرار می‌گیرد.
جامعه و زمانه: گرچه فیلم بر تاریخ تمرکز مستقیم ندارد، اما زمینه‌ی سیاسی و اجتماعی دهه‌ی ۳۰ خورشیدی را به عنوان بستری برای فروپاشی اعتماد بازنمایی می‌کند. بی‌عدالتی و ضعیف‌کشی، در همه‌ی سطوح زندگی خانواده‌ها حضور دارد و سرنوشت داوود – که از قربانی به شکنجه‌گر ساواک تبدیل می‌شود – نمادی از همین چرخه است.
در فیلم مواردی مانند بدزبانی، استعمال سیگار و برخی موقعیت‌های تنش‌آلود خانوادگی وجود دارد که تماشای آن برای کودکان زیر ۱۲ سال مناسب نیست. هرچند فیلم خشونت فیزیکی یا محتوای آشکار آسیب‌زا ندارد، اما بار احساسی سنگین و مضمون گناه و عذاب وجدان می‌تواند برای کودکان آزاردهنده باشد.
فیلم آدم‌فروش در چهل‌ودومین جشنواره فیلم فجر سال ۱۴۰۲ حضور داشت و موفق به کسب چندین جایزه شد: کوهیار کلاری سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌برداری، مهرنوش بیانی سیمرغ بلورین بهترین طراحی لباس، کامیاب امین عشایری سیمرغ بلورین بهترین طراحی صحنه و مهرو نونهالی دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش مکمل زن را دریافت کردند.
درمجموع آدم‌فروش اثری درون‌نگر، آرام و اخلاق‌محور است که بیش از آن‌که به درام پرتنش شباهت داشته باشد، یادآور خاطره‌ای تلخ از دوران کودکی است؛ خاطره‌ای درباره‌ی بی‌اعتمادی، حسادت و تأثیر دروغ‌های کوچک بر زندگی دیگران. محمود کلاری با تکیه بر نگاه بصری دقیق و روایتی انسانی، اثری خلق کرده که در فرم چشم‌نواز و در مضمون تلخ است. اگرچه کندی روایت و پراکندگی مضامین مانع از انسجام کامل فیلم می‌شود، اما «آدم‌فروش» در مجموع تجربه‌ای تأمل‌برانگیز درباره‌ی گناه، صداقت و سرنوشت انسان است — روایتی از اینکه گاهی یک لغزش کوچک می‌تواند عقوبتی بزرگ در پی داشته باشد.